• 1.jpg
  • 2.jpg
  • 3.jpg

Miejscowości

Wiadomości

Aktualności

Fotorelacje

Videorelacje

Najbliższe wydarzenia

Okolice Komańczy

Okolice Komańczy (15)

sobota, 02 listopad 2013 14:21

Komańcza

Napisał

Komańcza jest miejscowością położoną na wysokości 455-490 m n.p.m., w dolinie rzeki Osławicy i jej dopływu Barbarki. Wieś otaczają pasma gór o wysokości 609-736 m n.p.m. W widłach Osławy i Osławicy wznoszą się: na południu Dyszowa (719 m n.p.m.), a od wschodu Sokoliska (637 m n.p.m.) i Karnaflowy Łaz (708 m n.p.m.). Od północy z Komańczą sąsiaduje Popów Wierch (648 m n.p.m.) oraz Stańków Łaz (609 m n.p.m.), a od zachodu Majkowski Wierch (617 m n.p.m.) i Bania (705 m n.p.m.). Za potokiem Barbarka, w kierunku południowym można zobaczyć Mogiłę (609 m n.p.m.) i Kowalówkę (616 m n.p.m.).

Komańcza należała do dóbr królewskich, a założono ją na prawie wołoskim w 1512 roku na mocy przywileju lokacyjnego udzielonego przez starostę sanockiego, Mikołaja Kamienieckiego Iwankowi, krajnikowi ze Szczawnego. W dokumencie wymienia się nazwę Krzemienna, lecz z czasem osada przyjęła nazwę Komańcza. Niektórzy uważają, że wywodzi się od płynącego niedaleko Kumanieckiego Potoku, które obecnie nosi nazwę Barbarka, a inni, że jest związana z tatarskim plemieniem, określanym Kumanczami, którzy niegdyś przybyli na te tereny.

Według lustracji z 1565 roku w Komańczy mieszkało 21 rodzin, które uprawiały 11 i 3/4 łanu. Oprócz tego gospodarowano 1 łanem kniazia i 1 łanem popa. Wysiłki pracy na roli zniweczył pierwszy raz najazd Jerzego Rakoczego i jego siedmiogrodzkich wojsk w 1657 roku, a następnie horda tołhajów, która wyrządziła szkody wynoszące 10 000 złotych.

Drewniany dwór w Komańczy wybudowała w XVIII wieku rodzina Kumanieckich. Jej przedstawicieli uważano za potomków kniazia, który tytuł szlachecki z herbem Leliwa otrzymał w nagrodę za zasługi wojenne. Dwór, który charakteryzował się wysokim, czterospadowym dachem gontowym, zniszczono po 1945 roku.

Ważnym wydarzeniem w życiu mieszkańców Komańczy była budowa linii kolejowej prowadzącej z Przemyśla, przez Chyrów i Zagórz do Budapesztu, która biegła przez Przełęcz Łupkowską i stała się istotnym szlakiem turystycznym w ówczesnych czasach. W grudniu 1872 roku wybudowano linię do Nowego Łupkowa, a 31 maja 1874 roku oddano do użytku tunel na przełęczy.

Po zakończeniu I wojny światowej Komańcza przystąpiła do Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Utworzono "Republikę Komańczańską". Wieś była siedzibą jej prowizorycznych dowódców. Po stronie zwolenników ZURL-u walczyło od 800 do 1000 ludzi, z których niewielu posiadało broń palną. Oddziałom brakowało oficerów, którzy by je poprowadzili. W związku z walkami przygotowano "pociąg pancerny" ze ścianami obmurowanymi cegłą. Nie wykorzystano go jednak w walkach.

22 stycznia 1919 roku przystąpiono do ofensywy skierowanej przeciwko Komańczy i Baligrodowi. Przeprowadzona operacja miała charakter policyjno-represyjny. Do walk doszło w Komańczy, którą opanowali Polacy. Uciekający Ukraińcy uzbrojeni w karabiny, siekiery, kosy i widły wycofali się w górzysty rejon Sokolisk. Po przybyciu oddziałów polskiego wojska, które paliło wiejskie budynki, walczący rozproszyli się, starając ratować swój dobytek. Oddział z Prełuków, widząc, co dzieje się w Komańczy, w pośpiechu wycofał się do swojej wsi, przedzierając się przez Osławicę. Wiele osób aresztowano, a po mało istotnych potyczkach przestała istnieć "Republika Komańczańska".

Początkiem września 1939 roku Komańcza, tak jak i inne miejscowości bieszczadzkie znalazła się pod panowaniem niemieckim. W rejonach wsi nie doszło do poważniejszy walk. Wyzwolenie z okupacji niemieckiej nastąpiło 24 września 1944 roku, dzięki oddziałom 226 dywizji piechoty IV Frontu Ukraińskiego. Po oswobodzeniu tych terenów utworzono Rejony Służby Ochrony Kolei, których placówki znajdowały się też w Komańczy. Miały zapewnić normalną pracę na drogach żwirowych, jedynych szlakach komunikacyjnych. W kolejnych latach po wojnie wybudowano drogi asfaltowe z Komańczy do Cisnej, które łączą się z dużą obwodnicą bieszczadzką. Zaczęto budować murowane domy i zelektryfikowano wieś.

Powstała Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", którą założył ksiądz Stanisław Porębski w 1945 roku. Swój status uzyskała w styczniu 1946 roku przez Sąd Okręgowy w Jaśle, wydział zamiejscowy w Sanoku. Pierwszym prezesem został założyciel spółdzielni, której zadania polegały głównie na kierowaniu zakładami gospodarczymi, prowadzeniu działalności społeczno-gospodarczej, przerabianiu i wytwarzaniu artykułów spożywczych, i przedmiotów użytku codziennego, na zakupie hurtowym, na prowadzeniu działalności kulturalno-oświatowej i społecznej. Opracowano zasady wyboru zarządu i Rady Nadzorczej. Prezesów zmieniano do połowy lat 90 XX wieku dwadzieścia razy, przy czym dwóch, Czesław Kuczwara i Zdzisław Gocek pełniło tę funkcję kilkakrotnie. Spółdzielnia nadzorowała pracę kilku sklepów spożywczych i przemysłowych, dysponowała piekarnią i pawilonami "Delikatesów Centrum".

W Komańczy powstała firma DREW-DOM, sklepy, bary, kioski, warsztat samochodowy, ośrodek zdrowia. Swoje siedziby ma gmina, nadleśnictwo, straż graniczna.

Liczba mieszkańców Komańczy, która według spisu z 1921 roku wynosiła 892 osoby, mieszkające w 143 domach, w tym 728 grekokatolików, 90 katolików, 74 osób wyznania mojżeszowego oraz kilkudziesięciu Cyganów, którzy trudnili się kowalstwem i muzykowaniem oraz posiadali własną uliczkę, zmieniła się diametralnie w latach II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu. W połowie czerwca 1943 roku 28 Cyganów, mieszkańców Komańczy zamordowano w ciągu jednego dnia w lesie niedaleko Prełuk, a kilka osób pochodzenia żydowskiego zastrzelono przy drodze do tej miejscowości rok wcześniej. Po wojnie nastały niespokojne czasy walk z bandami UPA. W trakcie podróży placówki WOP-u z Komańczy przez miejscowość Jasiel, skąd zabrano tamtejszą placówkę WOP, do Sanoka, 140 uczestników tej przeprawy zginęło z rąk banderowców, którzy twierdzili, że w ten sposób sprzeciwiają się komunistycznym władzom. Mieszkańców Komańczy wysiedlono, udało się pozostać tylko rodzinom leśników i kolejarzy. Niektórzy powrócili po 1956 roku. Obecnie Komańcza to jedna z miejscowości, którą zamieszkuje ludność ukraińska. Ogólnie powierzchnię 1574,6 ha zajmuje 900 mieszkańców.

W latach międzywojennych na północy od miejscowości, w dolinie, pośród lasów wybudowano osiedle Komańcza-Letnisko, a w latach późniejszych osiedle leśników o nazwie "Wietnam",ulokowane na prawym brzegu Osławicy. Komańcza rozwija się jako miejscowość letniskowa. W 1974 roku uzyskała status uzdrowiska, ale nie rozwinęła się w tym kierunku. Po uzdrowisku pozostały jedynie dwa piętrowe, drewniane pensjonaty, z których jeden to Klasztor Sióstr Nazaretanek, a drugi to schronisko PTTK, wcześniej będące pensjonatem "Wiera".

DSC06782

Po II wojnie światowej do lat 60 XX wieku w Komańczy, w jako jedynej miejscowości odprawiano nabożeństwa greckokatolickie, którym władza ludowa nie była przychylna. W 1961 roku cerkiew zamknięto, a celebracje odprawiano gościnnie w kościele rzymskokatolickim. Później świątynię przekazano prawosławnym.

Cerkwie 2005-01-31 - 4

Istniała tutaj parafialna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Opieki Matki Bożej z 1802 roku w stylu wschodniołemkowskim. W środku świątyni znajdował się kompletny ikonostas z 1832 roku, pochodzący z miejscowości Wołosianka na południowych, zakarpackich stokach Bieszczadów. Główny ołtarz zdobiła ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem, którą skradziono w 1991 roku. Cerkiew spłonęła wraz z wyposażeniem 13 września 2006 roku. Podjęto decyzję o jej rekonstrukcji. W 2008 roku prace trwały.

Schronisko ekologiczne

Przy świątyni na obronnym pagórku, który otaczał kamienny murek, wbudowano dzwonnicę, która jednocześnie pełniła funkcję bramy. Wewnątrz można zobaczyć kilka XIX-wiecznych nagrobków, w tym ks. Ilariona Wenhrynowicza. Blisko znajduje się cmentarz parafialny ze starymi mogiłami oraz pomnik proboszcza Komańczy, ks. Jana Leszczyńskiego zmarłego w 1908 roku.

Mieszkańcy greckokatoliccy Komańczy, których stara cerkiew przeszła w posiadanie kościoła prawosławnego, rozpoczęli budowę nowej cerkwi greckokatolickiej w 1985 roku. Z powodu sprzeciwu władz, przeniesiono zniszczoną i od czterdziestu lat nieremontowaną cerkiew z Dudyniec spod Sanoka. Budynek ustawiono na murowanym fundamencie cerkwi. W wnętrzu znajduje się oryginalna polichromia z XIX wieku. Budowę ukończono w 1988 roku, kiedy to w 1000-lecie Chrztu Rusi Kijowskiej konsekrowano świątynię.

DSC02164

Przy nowej cerkwi w 1990 roku powstało muzeum, prezentujące rzeczy z życia codziennego Łemków: sprzęty gospodarskie, stroje i itp. Obecnie wystawa nie jest udostępniana. Przedmioty związane z życiem Łemków można zobaczyć u pani Darii Boiwki, mieszkającej na południowym krańcu wsi, która nie tylko posiada kolekcję strojów łemkowskich, ale również sama wykonuje elementy starych ubrań według wzorów i tradycyjnych ozdób.

W latach 1949-1950 wybudowano tutaj kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem św. Józefa. Położony jest blisko stacji kolejowej, na fundamencie poprzedniej świątyni z lat międzywojennych, którą zniszczono w 1939 roku. Po drugiej stronie szosy, naprzeciwko kościoła pozostały ślady cmentarza żołnierskiego z okresu I wojny światowej. Przy samym kościele postawiono pomnik ku pamięci Polaków poległych w latach 1939-1947.

Klasztor Sióstr Nazaretanek założono w 1928 roku. Miejsce słynie głównie z pobytu w nim ks. kardynała Stefana Wyszyńskiego, który był internowany w klasztorze od 29 września 1955 roku do 28 września 1956 roku za przeciwstawianie się władzom ludowym atakującym kościół rzymskokatolicki. W czasie pobytu Prymas Tysiąclecia napisał tekst "Ślubów Jasnogórskich". Było to ostatnie, czwarte i jedyne miejsce, w którym był więziony ksiądz Wyszyński i gdzie uzyskał pewną swobodę. Komańczę objęto w tym czasie sztucznie poszerzoną strefą przygraniczną, w której obowiązywały specjalne przepustki. Pamiątką po tym wydarzeniu jest Izba Pamięci kardynała Wyszyńskiego oraz pomnik dłuta prof. Andrzeja Kossa znajdujący się przed budynkiem klasztoru, który odsłonięto w 1986 roku.

 

W Komańczy zachowały się stare chałupy łemkowskie z XIX i XX wieku, które dziś pełnią rolę domków letniskowych. Ściany chyżów pomalowano brunatną farbą, oprócz miejsc między belkami pokrytymi białą farbą.

Miejscowość posiada wody mineralne siarczkowe. Odnaleźć można tutaj też zbiorową mogiłę cygańską, do której prowadzi ścieżka przyrodniczo-historyczna, a na południe od odbudowanej cerkwi wznosi się owiane legendami wzgórze Mogiła, niegdyś Mohyła.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

DSC06782

Klasztor Sióstr Nazaretanek

100 4675

Pomnik upamietniający Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Cerkwie 2005-01-31 - 4

Archiwalne zdjęcie cerkwi prawosławmej w Komańczy

DSC02168

Ikonostas z cerkwi greckokatolickiej

 

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:19

Czystogarb

Napisał

Czystogarb to miejscowość usytuowana na wysokości 578 m n.p.m., na zachód od Komańczy, która znajduje się w dolinie Barbarki i jej dopływu, spływającego z Bani (705 m n.p.m.). Od południa sąsiaduje z Banią, od północy z Jasieniną (866 m n.p.m.), a od wschodu z Popowym Wierchem (648 m n.p.m.).

Czystogarb założyli na prawie wołoskim Fiedor i Tymek, synowie nieżyjącego Iwanka Lenkawy, który pełnił urząd sołtysa Komańczy. Wieś wybudowano w dobrach królewskich sanockiego zamku, dlatego należało uzyskać pozwolenie na lokację, którego udzielił 17 sierpnia 1524 roku starosta sanocki, Mikołaj Wolski. Miejscowość, którą początkowo zwano Czistihorb, później Czystohorb, założono na karczunku leśnym, nad potokiem Czistihorb, który sąsiadował z potokiem Komańcza. Dysponowała 3 łanami ziemi uprawnej oraz obszarami postronnymi. Chłopów zamieszkujących Czistihorb obejmowała wolnizna trwająca 24 lata. Po upływie tego okresu osadnicy byli zobowiązani do płacenia podatku. Kmiecie oddawali z połowy łanu 15 groszy rocznie, ser wołoski, co dziesiątego wieprza, co dwudziestego barana, do tego płacili 6 groszy podatku królewskiego oraz w razie potrzeby 6 groszy wojennego.

We wsi wybudowano młyn, karczmę i folusz czyli budynek, w którym wytwarzano tkaniny. W 1552 roku wieś składała się z 11 gospodarstw. Zamieszkiwało ją kilkunastu Łemków, Polaków i Żydów oraz około stu Cyganów wyznania greckokatolickiego, którzy utrzymywali się głównie z handlu końmi oraz z przemytu koni i eteru z terenów sąsiedniej Czechosłowacji, a mieszkali za wsią na wzniesieniu, przy drodze do Wisłoka Wielkiego, gdzie w latach 50 XX wieku powstały budynki PGR-u, rozbudowane w latach 80 tego samego stulecia. Po wojnie, w 1946 roku ludność przymusowo wyemigrowała do ZSRR. W chwili obecnej w Czystogarbie mieszka około 300 osób.

Po tym jak Austriacy znieśli dobra królewskie i uznano je za dobra kameralne, miejscowość przeszła w ręce prywatnych właścicieli w 1819 roku. Majątek ziemski stanowiły wtedy lasy.

29 września 1945 roku rozegrały się w okolicy walki oddziałów Wojska Polskiego z sotniami UPA.

W Czystogarbie ocalało kilka łemkowskich chyży (chat), krzyży i kapliczek. W XX wieku wybudowano i konsekrowano drewnianą cerkiew filialną w stylu ukraińskim na miejscu wcześniejszej. Nowa świątynia jednak spłonęła na skutek zaprószenia ogniem. Budynek składający się z trzech kopuł wznieśli cieśle z Huculszczyzny.

Kilka lat temu, przy drodze wybudowano niepozorną kaplicę rzymskokatolicką.

Przy słupku numer 116/5, przy granicy państwa znaleziono wrak samolotu PO-2 "kukuruźnika", który zestrzelono w 1944 roku.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:19

Łupków

Napisał

Łupków i Nowy Łupków są miejscowościami, które leżą u stóp Przełęczy Łupkowskiej (640 m n.p.m.), pod granicznym wododziałem, który piętrzy się na południe i zachód z największym wzniesieniem Siwakowskiej Doliny (701 m n.p.m.) Na północ wznosi się Terpiak (745 m n.p.m.), a na południu Koszarki (794 m n.p.m.). Łupków jest obecnie bezludnym osiedlem przystacyjnym, usytuowanym na wysokości 585-610 m n.p.m. w miejscu dawnej wsi. O jego istnieniu świadczy plac po niegdysiejszej cerkwi, po której zachowała się podmurówka, trzy kute krzyże oraz resztki cmentarza przycerkiewnego z dwoma nagrobkami. Nowy Łupków z kolei jest osadą kolejarsko-leśną, która liczy ponad 430 mieszkańców i znajduje się na wysokości 580 m n.p.m.

Łupków wchodził w skład dóbr królewskich. Został założony na prawie wołoskim, a przywilej lokacyjny wydał starosta sanocki Mikołaj Wolski w 1526 roku. Założyciele Łupkowa, bracia ze Szczawnego, Olech i Iwaśko prawdopodobnie rozpoczęli kolonizowanie tego obszaru przed uzyskaniem pozwolenia, gdyż w dokumencie lokacyjnym wymienia się istniejące wcześniej pola: Połoninę, Polanę Krzyżakowską, Starą Polanę, Kowalczatkę Koszary i wzgórze Horodek. Wieś zaludniła się bardzo szybko i w 1565 roku w piśmie lustracyjnym podaje się, że we wsi na 23 rodziny przypadało 15 łanów i 1/2 łanu kmiecego oraz 1 łan kniazi. Najazd Rakoczego w 1657 roku spowodował wyludnienie, a w 1686 roku wieś powtórnie została zrabowana przez hordę węgierskich tołhajów. Straty obliczono na 3000 złotych. W latach 1769-1770 pod Przełęczą Łupkowską miał swoją siedzibę warowny obóz konfederatów barskich na tzw. "Łazarówni". Przez Łupków bowiem prowadziła droga strategiczna przez Słowację ("Górne Węgry") na Medzilaborce, Habure i Czerliżne, która umożliwiała przemieszczanie się oddziałów między obozami w Łupkowie, Lipowcu i Barwinku. Majątek w Łupkowie przeszedł w ręce przemyskiego biskupstwa greckokatolickiego w połowie XIX wieku, które właścicielem wsi było do 1946 roku.

Bardzo ważna dla Łupkowa okazała się budowa linii kolejowej Budapeszt-Lwów, którą ukończono w 1872 roku. We wsi powstała stacja kolejowa, przy której działał urząd telegraficzny i pocztowy. W tym czasie uruchomiono 2 km na wschód od starej osady, drugą stację Nowy Łupków, wokół której powstało osiedle dla pracowników kolei. Kolej oprócz przewozów pasażerskich, wykorzystywano do transportu drewna. Najpierw przewożono je wąskotorową kolejką leśną, a później przeładowywano na kolej normalnotorową.

Znana jest anegdota o tym, że galicyjscy i powiatowi włodarze urządzili pożegnalną manifestację wracającemu do Wiednia z podróży po galicyjskich ziemiach w 1880 roku cesarzowi Franciszkowi Józefowi I, który przekraczał granicę przez tunel łupkowski. Moment ten przedstawia obraz malarza Wojciecha Kossaka, "Pożegnanie cesarza w Łupkowie".

Budowa odcinka linii kolejowej Budapeszt-Lwów, którą był tunel o długości 642 m pod Przełęczą Łupkowską, okazała się niezwykle trudna. Robotnicy byli narażeni na wiele niebezpieczeństw, a pierwotne plany konstruktorów musiały ulec zmianie. Zrezygnowano z kolejki dwutorowej. Ciężkiej budowy podjęły się dwie firmy: węgierska i galicyjska. Prace wykonywano bez pomocy maszyn. Tunel od strony słowackiej posiadał duży kąt spadu, ok. 25-30 stopni, co mogło powodować kłopoty przy przejeździe, ale w razie wystąpienia awarii lokomotywy, skład pociągu można było wytoczyć ze środka tunelu bez pomocy z zewnątrz. Dzięki tunelowi była możliwa szybka podróż z Galicji do Budapesztu. Budowę tunelu oglądał ukraiński poeta, Iwan Franko, który obserwując pracę robotników w ciężkich warunkach, napisał wiersz "Kamieniarnia".

W czasie I wojny światowej koleją przewożono wojsko i sprzęt. To strategiczne położenie tunelu z punktu widzenia walczących w wojnie stron, stało się miejscem wielu walk o przełęcz. W trakcie II wojny światowej tunel dwukrotnie niszczono. Pierwszy raz w 1939 roku przez Polaków, później, w 1944 roku przez Niemców. Armia Radziecka, która chciała tą drogą otrzymywać posiłki i zaopatrzenie, podjęła decyzję o odbudowie torów kolejowych. Postanowiono przeprowadzić trasę górą. Aby tego dokonać należało sforsować pasmo wzniesień przekraczających 600 m. Pomimo dużego niebezpieczeństwa prace podjęto. Układanie torów po płaskiej stronie rozpoczęto niedaleko stacji w Łupkowie. Droga prowadziła szerokim łukiem w górę, na sam szczyt grzbietu przełęczy, a potem opadała nagle w kierunku Medzilaborców po słowackiej stronie. Stromizna torów wynosiła 45 stopni. Była więc drogą niezwykle niebezpieczną. Znaleźli się śmiałkowie, którzy kierowali pociągami. Transport odbywał się w następujący sposób: pod górkę każdy wagon wyciągały dwie lokomotywy, na grzbiecie, gdzie teren był w miarę płaski formowano skład pociągu, trudny zjazd po stromiźnie hamowały dwie lokomotywy, według jednych źródeł kręcąc z maksymalną prędkością w przeciwną stronę, według innych tylko za pomocą hamulców. Przejście ze względu na zagrożenie, jakie ze sobą niosło, przez żołnierzy zwane było "Pobiedą". Podczas jednego z transportów wydarzyła się tragedia, hamulce nie wytrzymały naporu wagonów, pociąg nabrał szybkości i wykoleił się. Zginęła cała obsługa pociągu i kilkunastu żołnierzy, a z groźnej trasy kolejowej, po której pozostały tylko ślady zarośniętego trawą i krzewami nasypu, zaprzestano korzystania.

Dawny tunel odbudowano w 1946 roku, umieszczając po obu stronach tablice pamiątkowe. Ułożono tylko jeden tor, otwór tunelu dodatkowo obudowano od środka żelbetowym pancerzem, przez co się zmniejszył.

Po ustaniu działań wojennych zrezygnowano z tego odcinka linii kolejowych. Pogranicze bieszczadzkie po przymusowych wysiedleniach opustoszało i prawie nie rozwijało się gospodarczo. Tunel zabito deskami. Przegrodę rozebrano w 1976 roku. Urządzenia kolejowe wyremontowano i uruchomiono linię kolejową, której ruch wstrzymano po 1981 roku.

W 1996 roku dzięki inicjatywie władz wojewódzkich i gminnych uruchomiono pociągi towarowe, a w 1999 roku międzynarodowe połączenia pasażerskie. Kolejowe przejście graniczne na Słowację funkcjonowało do 2007 roku.

W 1921 roku Łupków liczył 110 domów i 672 mieszkańców, w tym 549 grekokatolików, 80 katolików, 43 Żydów. Do końca okresu międzywojennego mieszkało tutaj ponad 700 (ok. 100 Polaków i ponad 50 Żydów). Po II wojnie światowej wieś wyludniła się, a budynki mieszkalne i cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła powstałą w 1820 roku i konsekrowaną w 1858 roku, zniszczono po 1944 roku. Ocalał cmentarz, na którym znajdują się nagrobki z połowy XIX wieku i budynek stacji kolejowej, które, w przeszłości będąc schroniskiem turystycznym, pełniło funkcję letniska i zimowiska dla narciarzy. Niedaleko, przy skarpie znajdują się pozostałości obelisku wystawionego w 1915 roku przez forsujące przełęcz jednostki niemieckie. Według miejscowych jest to pomnik dobrego wojaka Szwejka, wspomniany w powieści Jarosława Haszka. Prowadzą do niego zarośnięte schodki.

W Nowym Łupkowie wybudowano kilka domów, restaurację, sklep, kościół parafialny, pole namiotowe, mini-bar "Pod Sosną" i dobrą trasę komunikacyjną. W latach 70 XX wieku powstał tutaj zakład karny, którego więźniów zatrudniano przy wypasie owiec w miejscowym PGR-e.

Niedaleko znajduje się gospodarstwo agroturystyczne "Radosne Szwejkowo", a 1 km na południe od stacji w Łupkowie schronisko agroturystyczne "Na końcu świata".

Na północ od Łupkowa usytuowany jest źródliskowy obszar Osławicy, a przez obszar dawnej wsi przepływa Smolniczek, dopływ Osławy.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:18

Rzepedź

Napisał

Rzepedź jest miejscowością położoną na wysokości 420-470 m n.p.m., otoczoną jodłowo-bukowymi lasami i łąkami. Dolinę, w której jest umiejscowiona, otaczają wzgórza, na południu wznosi się Jasieniowa ze szczytami Sokolisk (636 m n.p.m.) i Korotyńskiej (611 m n.p.m.), od zachodu pasmo Kamienia (771 m n.p.m.) ze wzniesieniami 666 i 673 m n.p.m., na północy wzgórza o wysokości 566 m n.p.m. i ku zachodowi Rzepedka (706 m n.p.m.) oraz od wschodu pasma Suliły (757 m n.p.m.).

Rzepedź istniała już w 1517 roku, jednak akt lokacyjny wydał starosta sanocki, Mikołaj Wolski w 1526 roku Jaroszowi Miejszewskiego. Wieś funkcjonowała na prawie wołoskim i należała do dóbr królewskich. W 1565 roku liczyła 22 łany kmiece, 1 łan kniazi i 1 łan popowski. W 1657 roku po najeździe Jerzego Rakoczego ocalało tylko 2 i pół łanu. W okresie zaborów Rzepedź stanowiła część rządowych dóbr kameralnych. Dopiero początkiem XIX wieku wieś kupił Jan Kanty Podolecki (1800-1855), który był działaczem niepodległościowym, publicystą, poetą, uczestnikiem powstania listopadowego i wydarzeń 1848 roku we Lwowie. W latach 30 XIX wieku Rzepedź stała się majątkiem Stanisława Niezabitowskiego, przyjaciela Michała Grobelewskiego, gospodarza pobliskiego Szczawna. Niezabitowski, który jako oficer wojsk polskich walczył w powstaniu listopadowym, po jego upadku zamieszkał w Rzepedzi na stałe.

1-Cerkwie 2005-01-31 - 2

W czasie I wojny światowej miały tutaj miejsce walki o wschodnią część grzbietu Kamienia i w paśmie Suliły. Nazwa jednej z łąk, Krwawy Łaz, pochodzi rzekomo od krwawych potyczek, które się tutaj rozegrały. Bardziej jednak prawdopodobne jest tłumaczenie, że jej pierwotna nazwa brzmiała Korowij, czyli Krowi.

Tak jak i inne miejscowości w tym rejonie, Rzepedź przynależała do "Republiki Komańczańskiej" na przełomie 1918/1919 roku.

W latach międzywojennych jeden z właścicieli pobliskich majątków, Stanisław Potocki z Rymanowa zainicjował budowę leśnej kolejki wąskotorowej z Rzepedzi do Mikowa, którą wożono drewno z lasów z masywu Chryszczatej.

Nazwa miejscowości pochodzi od wołoskiego (rumuńskiego) słowa "repede", które oznacza szybki, bystry potok. Sama Rzepedź kiedyś dzieliła się na dwie części: stara wieś nad potokiem Rzepedka i osiedle przemysłowe u zbiegu Osławy i Osławicy.

Według spisu z 1921 roku w Rzepedzi w 141 domach mieszkało 817 osób, w tym: 745 grekokatolików, 44 katolików obrządku rzymskiego, 28 osób wyznania mojżeszowego. Po zakończeniu II wojny światowej miejscową ludność wysiedlono w ramach Akcji "Wisła". We wsi pozwolono pozostać rodzinom leśników i kolejarzy. Część wysiedlonych powróciła na te tereny po 1956 roku.

Drewniana cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Mikołaja została wzniesiona w 1824 roku i należy do trzech ocalałych świątyń typu wschodniołemkowskiego. Wewnątrz znajduje się zdekompletowany ikonostas, uzupełniony i przemalowany przez Josypa Bukowczyka oraz polichromia z 1896 roku. W tym samym roku odnowiono i zmieniono konstrukcję dachu. Mimo, że po 1949 roku pełniła funkcję kościoła rzymskokatolickiego, teraz z powrotem służy grekokatolikom. Obok świątyni umiejscowiona jest drewniana dzwonnica, słupowo-ramowa z 1824 roku, wybudowana na planie kwadratu i wkomponowana w kamienne ogrodzenie. Dach dzwonnicy jest dachem namiotowym ze ślepą latarnią. W pobliżu znajduje się również cmentarz z przykładami ludowej kamieniarki, na którym można zobaczyć nagrobek Stanisława Niezabitowskiego. Powyżej cerkwi umiejscowiono pięć kamiennych krzyży na kamiennych postumentach.

Poniżej murowanego kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Maksymiliana Kolbe, który poświęcono w 1982 roku, między zakładami a wsią, w przysiółku Zajniczki, stoi murowana kapliczka pod wezwaniem św. Eliasza z oryginalnym hełmem z lat 30 XX wieku. W Rzepedzi znajduje się także grób zmarłego biskupa greckokatolickiego diecezji gdańsko-wrocławskiej, Teodora Majkowicza.

Rozwój wsi nastąpił pod koniec lat 50 XX wieku. Na mocy uchwały Rady Ministrów nr 271/59/ z 21 czerwca 1959 roku, w widłach Osławy i Osławicy, na terenie przysiółka wsi Turzańsk rozpoczęto budowę Bieszczadzkich Zakładów Drzewnych w Rzepedzi. Ukończono ją w 1962 roku. Zakład przemysłowy stał się jednym z największych w tym rejonie i zapewniał pracę ponad 700 osobom. Obok budynków fabrycznych powstało osiedle mieszkaniowe dla pracowników, a tuż przy nim zaplecze handlowo-usługowe. Zakład zajmował się produkcją tartaczną, wytwarzał płyty wiórowe i sztuczny dym wędzarniczy. Po czasach świetności, w latach 90 Zakłady zlikwidowano, a następnie sprzedano spółce "Nowy Styl", która produkuje elementy do krzeseł.

Rzepedź obecnie jest wsią rolniczą, w której zachowało się kilka chat łemkowskich. Znajdują się w niej kawiarnia, bar, sklepy spożywcze i przemysłowe, schronisko młodzieżowe, ośrodek wypoczynkowy "Pod Suliłą", szkoła, ośrodek zdrowia, apteka oraz linia drogowa i kolejowa, która łączy Zagórz z Komańczą i Łupkowem. Miejscowość liczy około 1400 mieszkańców i jest największa w gminie. W okolicy powstaje rezerwat przyrody nieożywionej "Kamień nad Rzepedzią" o powierzchni 91,83 ha, obejmujący ochroną ostańce, wychodnie skalne i skałki w grzbietowej partii Kamienia.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:17

Smolnik (gm. Komacza)

Napisał

Smolnik leży na wysokości 350 m n.p.m., w dolinie Osławy, w tzw. Obniżeniu Woli Michowej, na wschód od Nowego Łupkowa. Na zachodzie wznosi się Maguryczne (884 m n.p.m.), a na północnym-wschodzie Kiczera (665 m n.p.m.).

Miejscowość, której nazwa wywodzi się najprawdopodobniej od leśnej smolarni, która istniała tu przed założeniem osady, założono na prawie wołoskim na terenie zalesionym. Przywilej lokacyjny wydał starosta sanocki, Mikołaj Kamieniecki, hetman koronny i wojewoda krakowski 12 września 1511 roku. Pierwszym zasadźcą był Jacek Kulczycki. Smolnik wchodził w skład dóbr królewskich "Na Beskidzie" i według dokumentu lokacyjnego obszar wsi obejmował ujście potoku Duszatyńskiego (obecnie Olchowy), źródła Osławy, na których później powstało osiem innych osad. Smolnik był trzecią wsią, która powstała na tym obszarze i zarazem największą górską osadą starostwa sanockiego. Wcześniej założono Radoszyce i Szczawne. Osadników wsi obejmowała 24-letnia wolnizna oraz panowało w niej prawo, mówiące o tym, że każdy zbieg, który schroni się w Smolniku i zamieszka w nim na stałe, nie może być zadenuncjowany.

Według dokumentu lustracyjnego z 1565 roku w Smolniku uprawiano 28 i 3/4 łanu kmiecego, 1 łan kniazi i 1 łan popa. Tę sytuację zmienił najazd Jerzego Rakoczego w 1657 roku. Po spustoszeniu wsi, ostało się jedynie 4 łany. Zniszczenia dopełnił napad hordy węgierskich tołhajów w 1686 roku. Poniesione straty oszacowano na 2000 złotych.

W okresie I wojny światowej, w grudniu 1914 roku w ramach operacji "Krautwald" toczono w okolicy Smolnika boje. Walki pozycyjne prowadzono również przez zimę 1915 roku w rejonie Wysokiego Działu i na głównym wododziale. W marcu austriackie oddziały na próżno próbowały wyprzeć Rosjan i odblokować twierdzę przemyską. Wojsko rosyjskie udało się odepchnąć dopiero po majowej bitwie gorlickiej.

10 września 1939 roku do doliny górnej Osławy na krótko weszły od strony Przełęczy Łupkowskiej oddziały słowackie, które szybko zastąpiło wojsko niemieckie. W 1944 roku trwały tutaj krótkie walki. Po wojnie w latach 1945-1947 obszar Smolnika nękały sotnie UPA.

Według spisu z 1921 roku Smolnik zamieszkiwało 949 mieszkańców, w tym 890 grekokatolików, 12 katolików i 47 osób wyznania mojżeszowego. Istniało 168 domów. W latach 40 nastąpiły wysiedlenia, w wyniku których pozostało we wsi tylko kilka rodzin. Niektórzy powrócili po 1956 roku, reszta pozostała w okolicach Samboru, Jawora i Chyrowa na Ukrainie. Obecnie Smolnik liczy ponad 150 mieszkańców.

Murowaną cerkiew parafialną pod wezwaniem św. Mikołaja wybudowano w stylu barokowo-klasycystycznym w 1806 roku na miejscu dawnej z 1744 roku, a konsekrowano w 1846 roku . Od 1969 roku funkcjonuje jako filialny kościół rzymskokatolicki. Służy zarówno katolikom jak i grekokatolikom. Prace odnawiające przeprowadzono w 1930 roku. W trakcie walk ucierpiała wieża i dach. Wnętrze cerkwi pokrywa polichromia ornamentalna i figuralna, zachował się wystrój z głównym ołtarzem, czterema ołtarzami bocznymi, ikonostasem, rzeźbami i malowidłami. Ze świątyni skradziono 12 prazdników i ikonę z wizerunkiem jednego z Apostołów. Na ścianie zachowały się epitafia inskrypcyjne parocha księdza Bazylego Ławrowskiego, dziekana baligrodzkiego i właściciela wsi, który zmarł w 1813 roku oraz jego małżonki, Pelagii z Terlickich, zmarłej w 1819 roku.

W pobliżu cerkwi znajduje się murowana dzwonnica, wybudowana na planie kwadratu, składająca się z dwóch kondygnacji i pokryta dachem namiotowym, a także cmentarz ze starymi i nowymi nagrobkami. Kierując się na północny wschód, można natrafić na drugi cmentarz, miejsce spoczynku zmarłych na cholerę w XIX wieku.

cerkew smolnik zew (1)

Obecnie Smolnik jest osadą leśno-rolniczą, w której zachowało się kilka łemkowskich chyży, na dachach których strzechę zmieniono na blachę lub eternit, dwa spichlerzyki i murowana kapliczka z kamienia z XIX wieku. W latach 1958-1959 przeprowadzono tutaj kolejkę wąskotorową, która teraz jeździ w sezonie na trasie Majdan-Smolnik. W miejscowości znajduje się bar, pole namiotowe. Funkcjonuje połączenie PKS do Cisnej i Sanoka.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

{/slider}

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:16

Balnica

Napisał

Balnica jest obecnie niewielką osadą leśną, zamieszkaną przez pracowników leśnictwa. Położona w południowo-wschodniej części gminy, niedaleko granicy ze Słowacją jest usytuowana w malowniczej dolinie potoku Balniczka, który spływa do Osławy z pasma granicznego. Znajduje się na południe od Maniowa, od wschodu sąsiaduje z górą Kopa, od południa z Rydoszową i Gmyszowem Wierchem, a od zachodu ze Szczyciskiem.

Balnica (1)

Pierwotna nazwa Balnicy brzmiała Bannica i wywodziła się od Bani, która oznaczała nie tylko słone źródła, ale także łaźnie.

Balnica (4)

Miejscowość założył Iwan, syn Stecza, kniazia z Woli Michowej, uzyskując zgodę na lokację od starosty sanockiego, Piotra ze Zborowa w 1549 roku. W przeszłości wieś była umiejscowiona nad dużym potokiem Bannicza oraz nad małym potokiem Banniczka i wchodziła w skład dóbr królewskich, o czym wspomina dokument lustracji z 1565 roku, w którym można przeczytać opis tej osady.

Balnica (2)

Na próżno próbowano lokować wieś Banniczka na obszarze Balnicy około roku 1560. W 1616 roku w miejscowości uprawiano 17 łanów. Jednak najazd węgierskich sił zbrojnych Jerzego Rakoczego w 1657 roku spowodował ogromne straty. Z 17 łanów pozostał tylko 1 łan uprawny. Kolejny rabunek, tym razem hordy węgierskich tołhajów miał miejsce w 1648 roku. Szkody oszacowano na 4000 złotych. W 1939 roku na trasie z Balnicy do Solinki został rozbity szwadron kawalerii płk Szwajcera.

Balnica (5)

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku, w wyniku błędnego określenia granicy polsko-czechosłowackiej kilometrowy odcinek kolejki wąskotorowej pomiędzy Balnicą a Solinką znalazł się po stronie naszych sąsiadów. Korektę przeprowadzono dopiero w listopadzie 1938 roku. Wtedy cały szlak znalazł się po polskiej stronie granicy. Do tamtego momentu każdy pociąg eskortował oddział straży granicznej.

Balnica (6)

Balnicę zamieszkiwała ludność łemkowska, polska i żydowska. Według spisu z 1921 roku, we wsi znajdowało się 75 domów i mieszkało 470 osób, z tym że grekokatolików było 426, katolików obrządku rzymskiego 33, a Żydów 11. W latach międzywojennych ludność łemkowska emigrowała do Ameryki. W latach powojennych, po 1945 roku mieszkańców wysiedlono do ZSRR, niszcząc całą zabudowę, łącznie z cerkwią greckokatolicką.

Balnica (7)

W przeszłości, w Balnicy istniał tartak, młyn, a także drewniano-murowana cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Michała Archanioła, którą wzniesiono w 1856 roku i którą później zniszczono. Budynek cerkwi miał prostokątną nawę i kwadratowe prezbiterium. Do prostopadłościennej, drewnianej wieży zakończonej baniastym hełmem i wyższej od dachu, przylegało od zachodniej strony murowane pomieszczenie babińca lub kruchty. Blisko cerkwi, w odległości około 15 m, stała murowana dwukondygnacyjna dzwonnica, zbudowana na planie kwadratu, którą wkomponowano w ogrodzenie cmentarza. Od południowej strony poza ogrodzeniem cmentarza znajdowała się kostnica. Obecnie pozostały tylko ruiny po tych zabudowaniach oraz kute krzyże po świątyni i dzwonnicy. Cmentarz zdewastowano, pozostały jedynie resztki nagrobków na porośniętym drzewami pagórku, niedaleko miejsca, gdzie wypalano węgiel drzewny.

Balnica (8)

Współcześnie Balnica zalicza się do miejsc najbardziej oddalonych od cywilizacji, do którego w sezonie napływają rzesze turystów. Na końcu osady znajduje się przystanek kolejki leśnej oraz leśniczówka, w której można znaleźć nocleg, kupić coś do jedzenia i skorzystać z jednej z niewielu atrakcji tego rejonu - jazdy konnej. Przy słupku granicznym o numerze I/53 funkcjonuje sezonowe przejście graniczne.

Balnica (9)

Na uwagę w Balnicy zasługuje murowana kapliczka z II połowy XIX wieku, którą wyremontowała grupa społeczników. Kapliczka jest usytuowana nad potokiem Balniczka, a obok wypływa cudowne źródełko, przy którym niegdyś odbywały się religijne uroczystości połączone ze święceniem wody. Poza tym na terenie osady można znaleźć kilka krzyży przydrożnych oraz krzyż pańszczyźniany, pod którym chłopi zakopali pańszczyznę. Kilka lat temu odkopano na obszarze dawnej wsi dzwon "Michała". Z Balnicy wywodził się Stepan Sułyk, greckokatolicki metropolita Filadelfii.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Balnica (10)

Balnica (11)

Balnica (12)

Balnica (13)

Balnica

Balnica (3)

 

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

 

sobota, 02 listopad 2013 14:16

Prełuki

Napisał

Prełuki są miejscowością położoną na wysokości 460-480 m n.p.m., w dolinie Osławy, na południe od Turzańska i Rzepedzi. Od wschodu sąsiadują z lesistym masywem Wysokiego Działu z najwyższymi wzniesieniami Polanki (712 m n.p.m.), Działu (824 m n.p.m.) i Chryszczatej (997 m n.p.m.). W tym samym kierunku wznoszą się wzgórza oddzielające dolinę Osławy od doliny Osławicy z kulminacjami Sokolisk (637 m n.p.m.), Karnaflowego Łazu (708 m n.p.m.), Dyszowej (719 m n.p.m.) i Jasieniowej (736 m n.p.m.).

Pierwotna nazwa Prełuk brzmiała Przełęki, a założono ją na podstawie przywileju lokacyjnego udzielonego popowi Fiedorowi Rusinowi, zwanemu Zolopko i pochodzącemu z Hoszowa w 1557 roku przez starostę sanockiego, Sebastiana Lubomirskiego.

Według dokumentu lustracyjnego w 1565 roku żyło w miejscowości 12 rodzin, które uprawiały 16 i pół łanów, jeden łan przypadał popowi. We wsi istniała w tym czasie cerkiew. Wszystko zmieniło się wiek później, po najeździe Jerzego Rakoczego w 1657 roku, kiedy to osada opustoszała. Nowi osadnicy pojawili się na tym obszarze pod koniec XVII wieku.

Prełuki wchodziły w skład dóbr królewskich niegrodowego starostwa krośnieńskiego. W XIX wieku stały się własnością rządu austriackiego, natomiast w początkowych latach XX wieku majątek i lasy wokół wsi przeszły w ręce rodziny Potockich z Rymanowa.

W okresie I wojny światowej w okolicy Prełuków miały miejsce walki o grzbiet Sokoliska, który oddziela wieś od Komańczy. Zabitych żołnierzy pochowano na cmentarzu przycerkiewnym. Od listopada 1918 roku do stycznia 1919 roku istniała "Republika Komańczańska", a oddział z Prełuków walczył z Polakami. Przed pacyfikacją mieszkańców osady ocalił zarządca Potockich.

Po wybudowaniu kolejki leśnej przez Potockich odbywał się tutaj załadunek drewna z okolicznych lasów, które w Rzepedzi przeładowywano na kolej normalnotorową.

Według spisu z 1921 roku w Prełukach w 56 domach mieszkało 350 osób, w tym 337 grekokatolików, 2 katolików i 11 osób wyznania mojżeszowego. Po II wojnie światowej wieś opustoszała po przymusowym wysiedleniu ruskich rodzin, a chaty i inne zabudowania zniszczono.

Parafialną cerkiew greckokatolicką pod wezwaniem św. Mikołaja wzniesiono w 1831 roku, a po odnowieniu wnętrza w 1900 roku ponownie ją konsekrowano. Świątynia miała wieżę od strony zachodniej. Opuszczono ją po 1946 roku. Wiadomo, że istniała jeszcze w 1955 roku.

Po dawnych czasach zachowały się dwa cmentarze. Pierwszy z nich znajduje się koło miejsca, gdzie niegdyś stała cerkiew, między drogą a torami kolejki, jakieś 300 m na północ od szosy asfaltowej i znakowanego szlaku. Drugi cmentarz umiejscowiony jest na skraju lasu, 20 m na zachód od pierwszego. W północnej części wsi stoją trzy przydrożne krzyże, które w przeszłości tkwiły przy drodze blisko zabudowań. W Prełukach znajdują się również ruiny leśniczówki. Niegdyś istniało tutaj słone źródło, które zasypali Austriacy.

Obecnie Prełuki to mała osada leśna, licząca 10 mieszkańców, w której znajduje się leśnictwo, pole namiotowe wraz z miejscami do plażowania i kąpieli, nieczynny przystanek kolejki leśnej Rzepedź - Smolnik, a przez którą przebiega szlak czerwony Komańcza-Chryszczata-Cisna. Można zobaczyć ślady osunięcia z 2000 roku nad bocznym potokiem Cygańskim, dostęp może być ograniczony, bo teren jest zarośnięty, a przy torowisku (słupek nr 4,4) źródło wody mineralnej.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:16

Kulaszne

Napisał

Kulaszne należy do typowych wsi o charakterze rolniczym. Jest usytuowana niedaleko serpentyn, prowadzących z Zagórza do Komańczy. Droga lokalna Kulasznego schodzi do rzeki Osławy, a następnie biegnie do stacji PKP Szczawne - Kulaszne. Budynki wsi sięgają obszarów pomiędzy Białym Wierchem, a Działem (603 m n.p.m.), a od północy miejscowość sąsiaduje ze wzniesieniem Horodysko (597 m n.p.m.).

Kulaszne, którego nazwa wywodzi się od miejscowej potrawy - kuleszy (kleik z mąki), oznaczała też miejsca błotniste i grząskie. Z pewnością istniało w 1538 roku, mimo że pozwolenie na jego lokację starosta sanocki, Mikołaj Wolski wydał w 1546 roku. Założycielem był Stecz Rusin. Osadę lokowano na prawie wołoskim. Należała do nadosławskich dóbr królewskich, najbardziej wysuniętych na północ. W przeprowadzonej w 1565 roku lustracji wspomniano o istnieniu komory celnej i pobieraniu myta w osadzie. W 1657 roku, tak jak i inne wsie dotknął Kulaszne najazd Rakoczego. Po rozbiorach miejscowość stała się własnością rodziny Truskolawskich. W 1880 roku, już po wybudowaniu linii kolejowej Zagórz-Łupków w 1872 roku, dziedzic Kulasznego, Truskolaski założył kurort klimatyczno-żętyczny, który posiadał własne wody mineralne i składał się z mieszkań, restauracji i ogrodu, w którym można było pospacerować. W pobliskiej Osławie goście kurortu brali zimne kąpiele rzeczne. Zakład leczniczy nie cieszył się dużym powodzeniem, pomimo wysokiego poziomu usług.

Kulaszne zamieszkiwali Łemkowie, Polacy, Cyganie i Żydzi. Dwadzieścia lat od założenia mieszkały w osadzie 24 rodziny. W 1921 roku sporządzono spis, według którego we wsi znajdowało się 86 domów i mieszkało 498 osób, które składały się z: 466 grekokatolików (w tym paru Polaków i Cyganów), 3 katolików obrządku rzymskiego i 29 osób wyznania mojżeszowego. W 1947 roku, w okresie przymusowych wysiedleń, pozostawiono w spokoju rodziny mieszkańców, którzy pracowali na kolei i w leśnictwie oraz rodziny mieszane. Niektóre rodziny łemkowskie powróciły po 1956 roku, a część opuszczonych gospodarstw zajęli nowi osadnicy. Obecnie Kulaszne liczy około 220 mieszkańców.

Filialna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Michała Archanioła powstała w 1912 roku. W latach powojennych, po 1949 roku, służyła katolikom obydwu obrządków. Spłonęła w 1974 roku. Na jej miejscu wybudowano w nowoczesnym stylu kościół filialny pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Zachowała się murowana dzwonnica z początku XX wieku na planie ośmioboku, nakryta spłaszczonym cebulastym hełmem. We wsi można zobaczyć, dwie murowane, potynkowane kapliczki z XIX wieku, a przy szosie niedawno powstałą cerkiew greckokatolicką.

Większość dawnych zabudowań w Kulasznym zostało zmodernizowanych. We wsi znajduje się sklep, parking, z którego rozciąga się widok na dolinę Osławy i najbliższe wzniesienia górskie, pole namiotowe i wyciąg narciarski.

Na tutejszym cmentarzu pochowano znanego rzeźbiarza Andrzeja Wasilewskiego, znanego bardziej jako Jędrek Połonin. Według niektórych na wzgórzu Horodysko istniało niegdyś grodzisko średniowieczne, ale brak po nim jakichkolwiek pozostałości.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:15

Wola Michowa

Napisał

Wola Michowa to miejscowość usytuowana na wysokości 560 m n.p.m., w górnej części doliny Osławy, tuż przy tzw. drodze transkarpackiej Komańcza-Cisna (obwodnica wokół Wysokiego Działu) i linii kolejki leśnej Nowy Łupków-Cisna. Na południu sąsiaduje z masywami wododziału granicznego z najwyższymi szczytami Wysokiego Gronia (905 m n.p.m.) i Wierchu nad Łazem (857 m n.p.m.), a na północy z kulminacjami Wysokiego Działu Magurycznego (884 m n.p.m.) i Krąglicy (943 m n.p.m.).

Wolę Michową założono w 1546 roku na prawie wołoskim. Należała do dóbr królewskich, a przywilej lokacyjny wydał starosta sanocki, Mikołaj Wolski. Założycielem osady, od nazwiska którego wywodzi się nazwa wsi był Micho Rusin, syn Iwka, kniazia Smolnika. Prawdopodobnie Micho osiedlił się na tym terenie wcześniej, gdyż wspomina się cerkiew pod datą 1530 roku. Wiadomo, że w 1565 roku uprawiano we wsi 17 i pół łanu kmiecego, 1 łan kniazia i 1 łan popa. Po najeździe Rakoczego w 1657 roku pozostał tylko 1 łan uprawny.

Blisko wyludnionej wsi w I połowie XVIII wieku powstało niewielkie miasteczko zwane Wola/Wola Novae, o którym wspomina Jerzy Motylewicz w wydawnictwie "Miasta ziemi przemyskiej i sanockiej w II połowie XVII i XVIII wieku". Pierwsza wzmianka o miasteczku pochodzi z 1764 roku. Założył je Klemens Branicki za pozwoleniem króla Augusta III w 1741 roku. Ta mała osada targowa składała się z zabudowy wokół rynku na płaskim cyplu w widłach Osławy i potoku Chliwnego. W XVIII wieku nie działał tutaj żaden cech i Michowa Wola utraciła prawa miejskie w tym samym stuleciu. Zachował się jedynie podział osady na część miejską i wiejską aż do II wojny światowej. W wieku XIX odbywało się w miejscowości sześć jarmarków rocznie, na których handlowano trzodą, bydłem, końmi i winem węgierskim.

W 1895 roku uruchomiono kolejkę wąskotorową łączącą Nowy Łupków, Cisnę i Majdanek, co zwiększyło eksploatację lasów. Po zakończeniu I wojny światowej Wola Michowa, tak jak i inne wsie z okolicy zgłosiła swój akces do "Republiki Komańczańskiej", nie chciała się jednak przyłączyć do Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W walkach nie odegrała większej roli, ze względu na swoje mało znaczące położenie terytorialne. W styczniu 1919 roku, przybyłej w celach agitacyjnych żandarmerii austriackiej w Cisnej-Czaołacza, chłopi z Woli Michowej zastrzelili wachmistrza w czasie zebrania, a towarzyszącemu mu człowiekowi połamali palce u rąk. Zwłoki wachmistrza dostarczyli władzom powiatowym w Lesku. W 1939 roku Wolę Michową zajęły oddziały słowackie. W okresie okupacji mieściła się tutaj strażnica Grenschutzu i posterunek ukraińskiej policji pomocniczej.

Wola Michowa (5)

W 1777 roku miejscowość liczyła 350 mieszkańców, w tym 307 grekokatolików, zaś w 1921 roku na 120 domów przypadało 777 osób, w tym 582 grekokatolików, 47 katolików i 148 Żydów, którzy zamieszkiwali główny rynek i trudnili się handlem oraz wyszynkiem. W czasie II wojny światowej wywieziono do getta w Zagórzu i stracono wielu Żydów. Nieznany pozostaje także los kilku cygańskich rodzin greckokatolickich. Po wojnie nastąpiły przymusowe przesiedlenia, co spowodowało całkowite wyludnienie wsi oraz zniszczenie zabudowy, również cerkwi.

Murowaną cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja, wybudowaną w 1843 roku, rozebrano po 1947 roku. Wiadomo, że istniał w niej ikonostas autorstwa Grzegorza Pawlikowskiego z Krywego z 1855 roku. Zachował się cmentarz (kirkut) żydowski z 30 nagrobkami (macewami), położony w kierunku Przełęczy Żebrak na grzbiecie po wschodniej stronie potoku Chliwego, jakieś 150 m od szosy. Porządkowany w 1995-1996 roku, w latach późniejszych zarośnięty i zaniedbany.

W latach 60 XX wieku Wola Michowa była niewielką miejscowością, na terenie niegdysiejszego miasteczka istniały dwa domy. Obecnie wieś ma charakter turystyczno-letniskowy i liczy około 100 mieszkańców. Kursują autobusy PKS do Sanoka przez Komańczę i Cisną. Znajduje się tutaj także przystanek kolejki leśnej, schronisko "Latarnia Wagabundy" (rekreacyjny zalew na Osławie), pensjonat "Kira", pole namiotowe, stanica harcerska, szkolne schronisko młodzieżowe. "Latarnia Wagabundy" organizuje wycieczki konnym wozem "traperskim", biegnące doliną Osławy do Duszatyna przez Wolę Michową, natomiast w sezonie zimowym odbywa się biegowa trasa narciarska i kończy się cykliczny bieg narciarski "Od Niedźwiedzia aż do Kija". W lasach na południowych stokach Magurycznego funkcjonuje ośrodek hodowli jelenia karpackiego.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 

 

Informator

sobota, 02 listopad 2013 14:14

Osławica

Napisał

Osławica jest miejscowością położoną na wysokości 568-572 m n.p.m., w górnym biegu Osławy, przy drodze z Komańczy do Cisnej i przy linii kolejowej Zagórz-Łupków. Od zachodu sąsiaduje z lesistym Terpiakiem (745 m n.p.m.), a na wschodzie znajduje się kulminacja Jasieniowej (736 m n.p.m.), która oddziela dolinę Osławicy od Osławy.

Osławicę na prawie wołoskim założył Jaczko Wosczynka z Radoszyc w 1530 roku. Osada powstała na surowym korzeniu i przez pierwsze 9 lat należała do dóbr królewskich. Następnie stała się majątkiem Mikołaja Herbuta Odnowskiego, który początkowo pełnił urząd kasztelana przemyskiego, później stał się wojewodą sandomierskim. Osadników Osławicy obowiązywała dwudziestoletnia wolnizna.

Wsi nie ominęły najazdy Rakoczego w 1657 roku i tołhajów w 1686 roku, które ją splądrowały.

Niegdyś była to bardzo ludna wieś. Według spisu sporządzonego w 1921 roku, znajdowało się w osadzie 121 domów i zamieszkiwało ją 723 osoby, z tym, że grekokatolików było 696, katolików 13 i Żydów również 13. W końcowych latach przed II wojną światową Osławica liczyła 850 mieszkańców, wśród których było kilka rodzin polskich i żydowskich. Po 1944 roku wieś poddano przymusowemu wysiedleniu i zniszczono budynki. Osławicę odbudowano w latach 60 XX wieku. Obecnie miejscowość liczy 36 mieszkańców.

Do lat 90 XX wieku ziemie uprawne należały do PGR-u, dziś 1270 ha uprawiają mieszkańcy po części z nowym właścicielem ziemi popeegierowskiej.

DSC07934

Murowana cerkiew filialna pod wezwaniem św. Michała Archanioła, wybudowaną w stylu barokowo-klasycznym w 1821 roku, której bryła przypominała bryłę cerkwi w Smolniku nad Osławą, rozebrano z powodu złego stanu technicznego. W latach 60 XX wieku zniszczono nawę i prezbiterium, a pod koniec lat 70 XX wieku wieżę.

Zachowały się krzyże przydrożne, popeegierowskie budynki i pozostałości dwóch cmentarzy.

Z Osławicy wywodzi się kpt. Kazimierz Swoszowski, który służył w armii austriackiej, a potem w lotnictwie polskim jako ochotnik. Brał udział w walkach w okresie I wojny światowej, a także w bitwach powietrznych o Lwów. Zginął 4 lutego 1920 roku.

W Osławicy można znaleźć nocleg w pensjonacie "Wojtasiówka".

Ciekawostką, którą podróżujący mogą zobaczyć nad Osławicą, na odcinku poniżej mostu drogowego (200-500 m) są ślady działalności bobrów.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

DSC07937

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

Strona 1 z 2
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384