• 1.jpg
  • 2.jpg
  • 3.jpg

Miejscowości

Wiadomości

Aktualności

Fotorelacje

Videorelacje

Najbliższe wydarzenia

sobota, 02 listopad 2013 14:21

Komańcza

Napisał 
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Komańcza jest miejscowością położoną na wysokości 455-490 m n.p.m., w dolinie rzeki Osławicy i jej dopływu Barbarki. Wieś otaczają pasma gór o wysokości 609-736 m n.p.m. W widłach Osławy i Osławicy wznoszą się: na południu Dyszowa (719 m n.p.m.), a od wschodu Sokoliska (637 m n.p.m.) i Karnaflowy Łaz (708 m n.p.m.). Od północy z Komańczą sąsiaduje Popów Wierch (648 m n.p.m.) oraz Stańków Łaz (609 m n.p.m.), a od zachodu Majkowski Wierch (617 m n.p.m.) i Bania (705 m n.p.m.). Za potokiem Barbarka, w kierunku południowym można zobaczyć Mogiłę (609 m n.p.m.) i Kowalówkę (616 m n.p.m.).

Komańcza należała do dóbr królewskich, a założono ją na prawie wołoskim w 1512 roku na mocy przywileju lokacyjnego udzielonego przez starostę sanockiego, Mikołaja Kamienieckiego Iwankowi, krajnikowi ze Szczawnego. W dokumencie wymienia się nazwę Krzemienna, lecz z czasem osada przyjęła nazwę Komańcza. Niektórzy uważają, że wywodzi się od płynącego niedaleko Kumanieckiego Potoku, które obecnie nosi nazwę Barbarka, a inni, że jest związana z tatarskim plemieniem, określanym Kumanczami, którzy niegdyś przybyli na te tereny.

Według lustracji z 1565 roku w Komańczy mieszkało 21 rodzin, które uprawiały 11 i 3/4 łanu. Oprócz tego gospodarowano 1 łanem kniazia i 1 łanem popa. Wysiłki pracy na roli zniweczył pierwszy raz najazd Jerzego Rakoczego i jego siedmiogrodzkich wojsk w 1657 roku, a następnie horda tołhajów, która wyrządziła szkody wynoszące 10 000 złotych.

Drewniany dwór w Komańczy wybudowała w XVIII wieku rodzina Kumanieckich. Jej przedstawicieli uważano za potomków kniazia, który tytuł szlachecki z herbem Leliwa otrzymał w nagrodę za zasługi wojenne. Dwór, który charakteryzował się wysokim, czterospadowym dachem gontowym, zniszczono po 1945 roku.

Ważnym wydarzeniem w życiu mieszkańców Komańczy była budowa linii kolejowej prowadzącej z Przemyśla, przez Chyrów i Zagórz do Budapesztu, która biegła przez Przełęcz Łupkowską i stała się istotnym szlakiem turystycznym w ówczesnych czasach. W grudniu 1872 roku wybudowano linię do Nowego Łupkowa, a 31 maja 1874 roku oddano do użytku tunel na przełęczy.

Po zakończeniu I wojny światowej Komańcza przystąpiła do Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Utworzono "Republikę Komańczańską". Wieś była siedzibą jej prowizorycznych dowódców. Po stronie zwolenników ZURL-u walczyło od 800 do 1000 ludzi, z których niewielu posiadało broń palną. Oddziałom brakowało oficerów, którzy by je poprowadzili. W związku z walkami przygotowano "pociąg pancerny" ze ścianami obmurowanymi cegłą. Nie wykorzystano go jednak w walkach.

22 stycznia 1919 roku przystąpiono do ofensywy skierowanej przeciwko Komańczy i Baligrodowi. Przeprowadzona operacja miała charakter policyjno-represyjny. Do walk doszło w Komańczy, którą opanowali Polacy. Uciekający Ukraińcy uzbrojeni w karabiny, siekiery, kosy i widły wycofali się w górzysty rejon Sokolisk. Po przybyciu oddziałów polskiego wojska, które paliło wiejskie budynki, walczący rozproszyli się, starając ratować swój dobytek. Oddział z Prełuków, widząc, co dzieje się w Komańczy, w pośpiechu wycofał się do swojej wsi, przedzierając się przez Osławicę. Wiele osób aresztowano, a po mało istotnych potyczkach przestała istnieć "Republika Komańczańska".

Początkiem września 1939 roku Komańcza, tak jak i inne miejscowości bieszczadzkie znalazła się pod panowaniem niemieckim. W rejonach wsi nie doszło do poważniejszy walk. Wyzwolenie z okupacji niemieckiej nastąpiło 24 września 1944 roku, dzięki oddziałom 226 dywizji piechoty IV Frontu Ukraińskiego. Po oswobodzeniu tych terenów utworzono Rejony Służby Ochrony Kolei, których placówki znajdowały się też w Komańczy. Miały zapewnić normalną pracę na drogach żwirowych, jedynych szlakach komunikacyjnych. W kolejnych latach po wojnie wybudowano drogi asfaltowe z Komańczy do Cisnej, które łączą się z dużą obwodnicą bieszczadzką. Zaczęto budować murowane domy i zelektryfikowano wieś.

Powstała Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", którą założył ksiądz Stanisław Porębski w 1945 roku. Swój status uzyskała w styczniu 1946 roku przez Sąd Okręgowy w Jaśle, wydział zamiejscowy w Sanoku. Pierwszym prezesem został założyciel spółdzielni, której zadania polegały głównie na kierowaniu zakładami gospodarczymi, prowadzeniu działalności społeczno-gospodarczej, przerabianiu i wytwarzaniu artykułów spożywczych, i przedmiotów użytku codziennego, na zakupie hurtowym, na prowadzeniu działalności kulturalno-oświatowej i społecznej. Opracowano zasady wyboru zarządu i Rady Nadzorczej. Prezesów zmieniano do połowy lat 90 XX wieku dwadzieścia razy, przy czym dwóch, Czesław Kuczwara i Zdzisław Gocek pełniło tę funkcję kilkakrotnie. Spółdzielnia nadzorowała pracę kilku sklepów spożywczych i przemysłowych, dysponowała piekarnią i pawilonami "Delikatesów Centrum".

W Komańczy powstała firma DREW-DOM, sklepy, bary, kioski, warsztat samochodowy, ośrodek zdrowia. Swoje siedziby ma gmina, nadleśnictwo, straż graniczna.

Liczba mieszkańców Komańczy, która według spisu z 1921 roku wynosiła 892 osoby, mieszkające w 143 domach, w tym 728 grekokatolików, 90 katolików, 74 osób wyznania mojżeszowego oraz kilkudziesięciu Cyganów, którzy trudnili się kowalstwem i muzykowaniem oraz posiadali własną uliczkę, zmieniła się diametralnie w latach II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu. W połowie czerwca 1943 roku 28 Cyganów, mieszkańców Komańczy zamordowano w ciągu jednego dnia w lesie niedaleko Prełuk, a kilka osób pochodzenia żydowskiego zastrzelono przy drodze do tej miejscowości rok wcześniej. Po wojnie nastały niespokojne czasy walk z bandami UPA. W trakcie podróży placówki WOP-u z Komańczy przez miejscowość Jasiel, skąd zabrano tamtejszą placówkę WOP, do Sanoka, 140 uczestników tej przeprawy zginęło z rąk banderowców, którzy twierdzili, że w ten sposób sprzeciwiają się komunistycznym władzom. Mieszkańców Komańczy wysiedlono, udało się pozostać tylko rodzinom leśników i kolejarzy. Niektórzy powrócili po 1956 roku. Obecnie Komańcza to jedna z miejscowości, którą zamieszkuje ludność ukraińska. Ogólnie powierzchnię 1574,6 ha zajmuje 900 mieszkańców.

W latach międzywojennych na północy od miejscowości, w dolinie, pośród lasów wybudowano osiedle Komańcza-Letnisko, a w latach późniejszych osiedle leśników o nazwie "Wietnam",ulokowane na prawym brzegu Osławicy. Komańcza rozwija się jako miejscowość letniskowa. W 1974 roku uzyskała status uzdrowiska, ale nie rozwinęła się w tym kierunku. Po uzdrowisku pozostały jedynie dwa piętrowe, drewniane pensjonaty, z których jeden to Klasztor Sióstr Nazaretanek, a drugi to schronisko PTTK, wcześniej będące pensjonatem "Wiera".

DSC06782

Po II wojnie światowej do lat 60 XX wieku w Komańczy, w jako jedynej miejscowości odprawiano nabożeństwa greckokatolickie, którym władza ludowa nie była przychylna. W 1961 roku cerkiew zamknięto, a celebracje odprawiano gościnnie w kościele rzymskokatolickim. Później świątynię przekazano prawosławnym.

Cerkwie 2005-01-31 - 4

Istniała tutaj parafialna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Opieki Matki Bożej z 1802 roku w stylu wschodniołemkowskim. W środku świątyni znajdował się kompletny ikonostas z 1832 roku, pochodzący z miejscowości Wołosianka na południowych, zakarpackich stokach Bieszczadów. Główny ołtarz zdobiła ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem, którą skradziono w 1991 roku. Cerkiew spłonęła wraz z wyposażeniem 13 września 2006 roku. Podjęto decyzję o jej rekonstrukcji. W 2008 roku prace trwały.

Schronisko ekologiczne

Przy świątyni na obronnym pagórku, który otaczał kamienny murek, wbudowano dzwonnicę, która jednocześnie pełniła funkcję bramy. Wewnątrz można zobaczyć kilka XIX-wiecznych nagrobków, w tym ks. Ilariona Wenhrynowicza. Blisko znajduje się cmentarz parafialny ze starymi mogiłami oraz pomnik proboszcza Komańczy, ks. Jana Leszczyńskiego zmarłego w 1908 roku.

Mieszkańcy greckokatoliccy Komańczy, których stara cerkiew przeszła w posiadanie kościoła prawosławnego, rozpoczęli budowę nowej cerkwi greckokatolickiej w 1985 roku. Z powodu sprzeciwu władz, przeniesiono zniszczoną i od czterdziestu lat nieremontowaną cerkiew z Dudyniec spod Sanoka. Budynek ustawiono na murowanym fundamencie cerkwi. W wnętrzu znajduje się oryginalna polichromia z XIX wieku. Budowę ukończono w 1988 roku, kiedy to w 1000-lecie Chrztu Rusi Kijowskiej konsekrowano świątynię.

DSC02164

Przy nowej cerkwi w 1990 roku powstało muzeum, prezentujące rzeczy z życia codziennego Łemków: sprzęty gospodarskie, stroje i itp. Obecnie wystawa nie jest udostępniana. Przedmioty związane z życiem Łemków można zobaczyć u pani Darii Boiwki, mieszkającej na południowym krańcu wsi, która nie tylko posiada kolekcję strojów łemkowskich, ale również sama wykonuje elementy starych ubrań według wzorów i tradycyjnych ozdób.

W latach 1949-1950 wybudowano tutaj kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem św. Józefa. Położony jest blisko stacji kolejowej, na fundamencie poprzedniej świątyni z lat międzywojennych, którą zniszczono w 1939 roku. Po drugiej stronie szosy, naprzeciwko kościoła pozostały ślady cmentarza żołnierskiego z okresu I wojny światowej. Przy samym kościele postawiono pomnik ku pamięci Polaków poległych w latach 1939-1947.

Klasztor Sióstr Nazaretanek założono w 1928 roku. Miejsce słynie głównie z pobytu w nim ks. kardynała Stefana Wyszyńskiego, który był internowany w klasztorze od 29 września 1955 roku do 28 września 1956 roku za przeciwstawianie się władzom ludowym atakującym kościół rzymskokatolicki. W czasie pobytu Prymas Tysiąclecia napisał tekst "Ślubów Jasnogórskich". Było to ostatnie, czwarte i jedyne miejsce, w którym był więziony ksiądz Wyszyński i gdzie uzyskał pewną swobodę. Komańczę objęto w tym czasie sztucznie poszerzoną strefą przygraniczną, w której obowiązywały specjalne przepustki. Pamiątką po tym wydarzeniu jest Izba Pamięci kardynała Wyszyńskiego oraz pomnik dłuta prof. Andrzeja Kossa znajdujący się przed budynkiem klasztoru, który odsłonięto w 1986 roku.

 

W Komańczy zachowały się stare chałupy łemkowskie z XIX i XX wieku, które dziś pełnią rolę domków letniskowych. Ściany chyżów pomalowano brunatną farbą, oprócz miejsc między belkami pokrytymi białą farbą.

Miejscowość posiada wody mineralne siarczkowe. Odnaleźć można tutaj też zbiorową mogiłę cygańską, do której prowadzi ścieżka przyrodniczo-historyczna, a na południe od odbudowanej cerkwi wznosi się owiane legendami wzgórze Mogiła, niegdyś Mohyła.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009

DSC06782

Klasztor Sióstr Nazaretanek

100 4675

Pomnik upamietniający Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Cerkwie 2005-01-31 - 4

Archiwalne zdjęcie cerkwi prawosławmej w Komańczy

DSC02168

Ikonostas z cerkwi greckokatolickiej

 

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

Czytany 5176 razy Ostatnio zmieniany sobota, 21 grudzień 2013 21:16
piotr

Przewodnik górski beskidzki ( nr leg. 469/07), przewodnik Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Odznaczony medalem "ZASŁUŻONY DLA TURYSTYKI" przez Ministra Sportu i Turystyki w 2009r. Wiceprezes Okręgu Bieszczadzkiego Ligi Ochrony Przyrody i członek zarządu Stowarzyszenia Przewodników Turystycznych "Karpaty". Koordynator regionalny punktu konsultacyjnego Porozumienia Karpackiego "Karpaty Naszym Domem" na obszarze województwa podkarpackiego.

Strona: www.przewodnik-bieszczady.pl
Więcej w tej kategorii: « Czystogarb
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384